9 maddede CHP ve İş Bankası İlişkisi

9 maddede CHP ve İş Bankası İlişkisi

Diken'den Can Semercioğlu'nun özel haberinde Atatürk hisseleri, İş Bankası ve CHP arasındaki ilişkinin nasıl geliştiği ve Cumhuriyetin kuruluşundan beri nelerin yaşandığı 9 soruda derlendi.

A+A-

İş Bankası Türkiye’nin en büyük bankalarından biri ama şu sıralar Mustafa Kemal Atatürk’e ait hisselerin Hazine’ye devredilmesi tartışmasıyla gündemde.

Atatürk hisseleri, İş Bankası ve CHP arasındaki bu ilişkinin nasıl geliştiğini ve Cumhuriyetin kuruluşundan beri nelerin yaşandığını 9 soruda derledik.

1- İş Bankası’ndaki Atatürk hisselerinin Hazine’ye devri nereden çıktı?

İş Bankası’ndaki hisselerin Hazine’ye devrini Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ilk olarak geçen ay gündeme şu sözlerle getirdi: “Şu anda CHP, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü suistimal ederek, onun Cebi Hümayunu’ndan dediğim, İş Bankası hisselerinin yüzde 28’inin sahibi durumunda. Oradan para alamıyor ama yönetim kurulunda dört üyesi var. Bu dört üye ne iş yapar? Buna bir bakılması lazım. Ben diyorum, bir defa Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün bu tür bir varlığı herhangi bir siyasi partinin etiketi altına giremez. Girse girse Hazine’ye girer. Öyle mi?”

Erdoğan bu açıklamasından kısa süre sonra MHP’ye ‘ticari bir teklif’ sunarak, konuyla ilgili yasal düzenlemeye gidilebileceğinin sinyalini verdi. Ardından da konuyla ilgili bir teklif hazırlandığını ve teklifin Meclis’e geleceğini açıkladı. MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli de gecikmeden gereken desteği parti olarak vereceklerini söyledi.

2- İş Bankası’ndaki ortaklık yapısı nasıl?

Fotoğraf: Reuters

30 Haziran 2018 itibarıyla İş Bankası’nın piyasa değeri 25 trilyon 700 milyon 569 bin Türk Lirası.

Bankanın 40.12’lik payı İş Bankası Munzam Sandık Vakfı’na ait. Halka açık pay yüzde 31.79, Atatürk hisseleri ise yüzde 28.09’luk kısmı oluşturuyor.

Kolektif sermayeye dayalı olarak kurulan bankanın İş Bankası Munzam Sandık Vakfı’na ait olan payı, bu kısmın banka çalışanları ve emeklilerine ait olduğu anlamına geliyor.

3- Atatürk hisselerinin geliri nereye gidiyor?

İş Bankası, CHP’ye ait olduğu söylenen hisseler için ‘Atatürk Hisseleri’ terimini kullanıyor. Bu hisselerin gelirinin Atatürk’ün vasiyeti gereğince Türk Dil Kurumu (TDK) ve Türk Tarih Kurumu’na (TTK) gittiği belirtiliyor: “Bu hisseler, Atatürk’e ait hisseler olup, Atatürk’ün vasiyeti gereğince Cumhuriyet Halk Partisi tarafından temsil edilmektedir. Bu hisselerin temettü gelirleri ise, yine Atatürk’ün vasiyeti gereğince Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu’na bırakılmış olduğundan, temettü ödemeleri vasiyetname hükümleri ve yasal mevzuat çerçevesinde adı geçen Kurumlara yapılmaktadır.”

Ayrıca İş Bankası CHP’nin temsil ettiği Atatürk hisselerinden kâr payı da almıyor.

4- Atatürk hisselerini devri gündeme daha önce geldi mi?

Fotoğraf: Reuters

İş Bankası’ndaki Atatürk hisselerinin Hazine’ye devredilmesini dile getiren ve bunun üzerine giden ilk isim Erdoğan değil. Devri gerçekleştirmeyi başaran ilk isim darbeci general Kenan Evren’di.

1980 darbesiyle birlikte TDK ve TTK kapatılmıştı. Evren ise İş Bankası’ndaki hisselerin muhatabı olacak bir kurum kalmadığı için Atatürk hisselerini Hazine’ye devretmişti. Üç yıl boyunca bu hisseler Hazine’de kaldıktan sonra TDK ve TTK’nin yeniden açılmasıyla tekrar İş Bankası’na geçti.

Zaman zaman siyasette CHP’nin bir siyasi parti olarak bankacılık işiyle uğraşmasının Siyasi Partiler Kanunu’na aykırı olduğu dile getirilse de bununla ilgili herhangi bir girişimde bulunulmadı. İş Bankası’ndaki Atatürk hisseleri ara sıra siyasetin gündeminde yer alıyor.

5- TDK ve TTK’nın CHP’ye yönelik tavrı ne oldu?

Fotoğraf: chp.org.tr

Ancak 2004 yılında büyük hamlelerden biri siyasetçilerden değil, bizzat TDK’dan geldi. Kurum 2001 yılında haklarına düşen payı alamadığı için CHP’yle davalık oldu. Birkaç sene sonra 2004’te ise temettü gelirlerinin aktarılması talebiyle İş Bankası’na dava açtı. Ancak temsil konusunda yaşanan problemler nedeniyle dava takip edilemedi. Hal böyle olunca TDK’nın ısrarı sürdü. Benzer bir davayı 2005 yılında da açarak faiziyle birlikte yaklaşık 17 milyon liralık alacak talebinde bulunmuştu. TDK’nın bu girişimi 2006 yılında da sürdü.

2009 yılına gelindiğinde TDK ile TTK’nın İş Bankası karından elde ettiği gelir 131 milyon 473 bin 45 lira 95 kuruştu. Her iki kurumun 2000-2009 dönemini kapsayan dönemdeki geliri ise 442 milyon 7 bin 667 lira 74 kuruştu.

Bu dava süreçlerinin ardından kurumlar adına İş Bankası Genel Müdürlüğü’nde hesaplar açıldı.

Ancak 2012 yılında kurum gelirlerinin kamu bankalarında tutulmasına karar verilince, TDK ve TTK’nın Atatürk hisselerinden elde ettiği gelir kamu bankalarındaki hesaplara aktarılmaya başladı.

Meclis tutanaklarına göre şu bilgiler mevcut: “Türk Dil Kurumu’na Atatürk’ün mirasından gelen paralar 02.10.2012 tarihine kadar Türkiye İş Bankası’nda değerlendirilmiştir. Kamu Haznedarlığı Genel Tebliğ hükümleri gereği Türk Dil Kurumu’na ait getirilerin kamu bankalarında değerlendirilmesi zorunluluğu getirildiğinden anılan tarihten itibaren Türkiye Halk Bankası’na aktarılmıştır. Türkiye Halk Bankası Türk Dil Mevduatı: 639.444.422,91 TL olarak hesapta bulunmaktadır. Türk Tarih Kurumu’na aktarılan temettü gelirleri nemalandırılmış (faiz gelirleri ile birlikte toplam tutarı olan 644.000.000,00 TL de yine Kamu Haznedarlığı Genel Tebliğ hükümlerine istinaden TC Ziraat Bankası’nda bulunmaktadır.”

6- Hükümetin ‘Bu iş finansal Ergenekon’a kadar gidiyor’ diyerek giriştiği ilk ciddi adımı ne?

Fotoğraf: DHA

Hükümet kanadının konuyla ilgili ilk net girişimi 2011 yılında gerçekleşti.

Dönemin AKP genel başkan yardımcısı Bülent Gedikli, İş Bankası hisselerinin kayyuma devredilmesini istedi. Gedikli “Bu iş finansal Ergenekon’a kadar gidiyor” ifadelerini kullanırken, dönemin AKP grup başkan vekili Mustafa Elitaş da “İş Bankası meselesi siyasi partiler kanuna aykırıdır. Atatürk’ün vasiyetine saygıdan dolayı kimse bunu dile getirmemiş” demişti.

O dönem bu konu tartışma düzeyinde kalmıştı.

7- Birkaç yıl önce hükümet İş Bankası’nı nasıl savunmuştu?

Yıl 2015’e geldiğinde gündeme İş Bankası’nın Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na (TMSF) devredileceği iddia edilmişti. İddiayı sonradan ‘FETÖ’ ile irtibatlı olduğu anlaşılan, hükmetle ilgili ‘içeriden’ bilgi geçen ‘fuatavni’ isimli bir Twitter hesabı gündeme getirmişti.

Konuyla ilgili açıklama yapan dönemin ekonomi bakanı Nihat Zeybekci, “Türkiye’de ekonomi yönetimi özellikle hayali varsayımlarla, hayali kişilerin söyledikleriyle yönetilmez. İş Bankası, Türk ekonomisinin, Türk bankacılık sisteminin en önemli aktörlerinden birisidir. Böyle spekülasyonlarla, hayali söylemlerle yıpratılmayacak kadar da güçlüdür” diyerek konuyu kapatmıştı.

Aynı konu şimdi Erdoğan’ın açıklamasıyla birlikte gündemde. Meclis’e teklif getirileceğinin söylenmesi, Atatürk hisselerinin Hazine’ye devrinin bu sefer daha güçlü bir ihtimal olduğu izlenimini uyandırıyor.

8- İş Bankası nasıl kuruldu? Atatürk’ün katkısı ne?

Fotoğraf: Reuters

Peki, o hisseler Atatürk’e mi ait, yoksa CHP’ye mi? Bunu anlamak için İş Bankası’nın kuruluş hikayesine bakmalı.

Kurtuluş Savaşı sırasında Hindistan, Atatürk’e milli mücadeleye katkıda bulunmak amacıyla yaklaşık 500 bin lira para göndermişti. Atatürk bunun yarısını mücadelede kullanmış, geri kalan yarısıyla da Osmanlı Bankası’na ortak olmak istemişti. Fakat Osmanlı Bankası burada çekimser davrandı.

Bunun üzerine Atatürk milli bir banka kurmaya karar vererek İş Bankası’nı kurar ve elindeki 250 bin lirayı bankaya aktarır. 1 milyon lira sermaye ile kurulan bankanın ilk genel müdürü Celal Bayar olur.

Kayıtlata göre Atatürk, İş Bankası’yla ilgili şu sözü söyler: “İş Bankası kurumu, cumhuriyet tarihinde ekonomi bakımından başlı başına yer alacaktır. Bu kurum, değersiz bir servetin bile, ekonomik yaşamda birey çıkarlarına kullanılmayıp ulus çıkarına kullanılmasından çıkabilecek olan büyük sonuçları, az bir zamanda ve özellikle yepyeni bir devlet kuruluşunun türlü devrim güçlükleri içinde evrensel bir şekilde fiilen göstermiştir.”

9- Atatürk’ün vasiyetinde İş Bankası ve CHP nasıl yer alıyor?

Atatürk’ün 1938’deki vefatının ardından ona ait hisseler vasiyet gereği CHP tarafından temsil edilmeye başlandı. O günden bu yana CHP, İş Bankası’ndaki Atatürk hisselerinin temsilcisi konumunda. Bankanın o hisselerden elde ettiği gelir TDK ve TTK’ya aktarılıyor.

Atatürk’ün ölümünden iki ay önce Ankara 3’üncü Sulh Hukuk Mahkemesi’nde 1938/95 t sayılı vasiyeti şöyle:

“ Malik olduğum bütün nukut ve hisse senetleriyle Çankaya’daki menkul ve gayrimenkul emvalimi Cumhuriyet Halk Partisi’ne atideki şartlarla terk ve vasiyet ediyorum:

1) Nukut ve hisse senetleri, şimdiki gibi, İş Bankası tarafından nemalandırılacaktır.

. . .

6) Her sene nemadan mütebaki miktar yarı yarıya, Türk Tarih ve Dil kurumlarına tahsis edilecektir.”

Hükümetin bugün İş Bankası’ndaki Atatürk hisselerine yönelik atacağı adım, teklifin Meclis’e gelmesiyle belli olacak. Ancak 1980 darbesi haricindeki en ciddi girişim şu anda gerçekleştiriliyor ve hisselerin Hazine’ye devri yüksek ihtimal olarak gözüküyor.

Bu haber toplam 1225 defa okunmuştur
Önceki ve Sonraki Haberler

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.